College of Humanities and Social Sciences (CHuSS)
Permanent URI for this community
Browse
Browsing College of Humanities and Social Sciences (CHuSS) by Subject "Abakiga"
Results Per Page
Sort Options
-
ItemOku eminyeeto y’erigyenda erikumanya enganda zaabo omu Banyanyankore n’Abakiga(Makerere University, 2022-10-31) Mutamba, KellenEkicweka eki nikishoboorora omutwe ogwa condoozibwaho nahu okucondooza kwakoreirwe. “Okucondooza aha oku eminyeeto y’erigyenda erikumanya enganda zaabo omu Banyanyankore Bakiga.” Kukarabira omu kubuuza abantu abari kushangwa ah’eitendekyero erya Makerere University namunonga eminyeeto; abaisiki n’abashaija bakuru abarikukoramu kutunga enteekateeka yaabo n’ebi barikumanya aha nganda zaabo omu Bnayankore. Nahabw’ekyo, omucondoozi akaba naayenda kumanya oku eminyeeto y’ Abanyankore n ‘Abakiga erikumanya enganda zaabo.
-
ItemOkushwijuma empindahinduka omu mijwarire y‟Abakiga aba ira n‟aba hati(Makerere University, 2024-08) Katusiime, BabraOkucondooza oku nkashwijuma aha mpindahinduka omu mijwarire y‟Abakiga aba ira n‟aba hati. OKurugiirira aha kucondooza okwakozirwe abacondoozi aba kitara foundation for regional tourism (omu kyashakya kya makumi abiri) nibagira ngu oburugo bwa Bakiga tiburikwetegyerezibwagye, abamwe nibagira ngu bakaba nibatuura omuri Karagwe ,baafurukayo baaza Bunyoro omu bwire bwa Luo kandi baine akakwate n'Abanyambo aba Tanzania. Abandi nibagira ngu oburugo bwabo ni Buganza omuri Rwanda. Bakaija kufurukayo barikuronda eitaka ery'orwezo kandi barikuhuga n'entaro ezaabaire ziri omuri Rwanda. Nikigambwa kuba baafurukire bakaza Busia ku baarugireyo baaza Bugoyi baarugayo baaza Rutchru ezirikushagwa Zaire reero bwanyima ya byona baaza Kigezi. Bakaba nibatuura Kigezi empango erimu zaadisiturikiti nka Kabale, Kanungu na Rukungiri. Omu byaro nka Ndorwa, Rubanda, Rukungiri, Omuri Kabale hamwe n‟ebicweka ebimwe ebya Kikizi hamwe n'amashaza ga Rubanda omu disiturikiti ya Rukungiri. Aba kitara foundation nibongyera bagira ngu ahabw'okweyogyera kw‟omubaro gwabo bakeeyongyera kufuruka nibaza omu bicweka ebindi ebya Uganda nka Kamwegye, Kabalore, Rukugiri, Kasese, Hoima, hamwe n'omu zaadisiturikiti nka Mubende, Masaka, Mbarara, , Ibanda na Rwampara kandi abamwe bakatuura omu disiturikiti ya Masaka na Lakai.Waabareeba n'abantu baine amaani kandi barikugamba Orukiga.
-
ItemOkushwijuma empindahinduka omu miriire ya bakiga ba kare na ba hati bikacondoozibwa mu munisiparite ya kabale(Makerere University, 2020-12) Musinguzi, PeterOkucondooza oku kurakwata aha mpindahinduka eziizire baho omu miriire y’Abakiga . Okwenda kumanya empindahinduka ezibaireho, nk’ejuniisa omuringogw’okugyenda ndabuuza abantu batari bamwe na bamwe otwariiremu abagurusi, abakaikuru, abaana, hamwen’eminyeeto. Okucondooza oku okwakoreirwe Kabale kukworeka ngu abakiga bakare bakaba baine eby’okurya bingi kandi ebi baabaire bakunda kurya nk’obuhemba, enkumba,munete n’ebindi.eby’okurya bikaba biteekwa omumiringo etaryemwe, kandi bikaba biinen’obwire obubabaire babiriiramu .Nkashuba naacondooza ha by’okurya ebi Abakiga bahati bararya omu maka gaabo,n’okubarabiteeka, n’ahubarabiriira. Ebikwato omuba abaire bariiraho.Obwakare, Abakiga bakaba baine ebikwato nk’embehe,enyungu , enshare , entemere, engari, ebyibo enyungu ebibabaire baihuriraho nokuriiraho eby’okurya byabo konka obwahati hariho ensaniya, esowaani zaibumba. Ndahendera, ndagira ngu n’eky’omugasho muhango kuta munkora ebi okucondooza kurooreka. Abantu bagaruke bahinge eby’okurya byabo by’obunyakare habw’okuba byine omugasho muhango hamagara gaabo.Okuta amaani aha kitumire eby’okurya ebibitakihiingwa n’okuriibwa.Okuta amaani omukurinda itaka rikashuba rikeezagye eby’okurya. Abazaire barahaburwa kwegyesa n’okuriisa abaana baabo eby’okurya ebibo bakuzire baramanya kandi barakunda.